پيشينه تاريخي
کمينه   

كرمانشاه در گذر زمان :

استان تاريخي كرمانشاه همچون ديگر نقاط كشور كهنسال ما آثاري از روزگار مجد و عظمت ايران را در سينه كوه ها و پهن دشت هاي خود محفوظ كرده است . برخلاف ساير نقاط ايران كه به صورت مقطعي مورد سكونت قرار گرفته اند . اين استان بدون وقفه در ادوار مختلف تاريخ مورد سكونت قرار گرفته است ، شواهد و مدارك باستان شناختي نشان مي دهد اين منطقه از اولين زيستگاه هاي انسان اوليه به شمار مي رفته و يكي از مراكز مهم جمعيتي در زاگرس مياني محسوب مي شده است. تمامي مراحل و ادوار زندگي انسان از عهد حجر تا دوره هاي تمدني پيش از تاريخ و سپس تا تشكيل حكومت هاي بزرگ سير تطور خويش را در اين محدوده طي كرده است. به طوريكه غار شكارچيان بيستون نكات جالبي را درباره سابقه زندگي بشري در دوران پارينه سنگي در ايران روشن مي دارد. پس از اين دوره در حدود 9 هزار سال پيش به علت گرم شدن هوا انسان غار را ترك كرده و روي به يكجانشيني مي آورد كه اين حركت موجب زراعت و دامپروري و براثر آن روستا نشيني مي شود كه بدون شك نخستين روستاها در اين استان شكل گرفته كه از جمله آنها مي توان گنج دره هرسين، گاكيه و تپه سراب اشاره كرد . انسان هاي پيش از تاريخ گنج دره جزء نخستين انسان هايي هستند كه در ايران سفالگري را اختراع كرده و روي به فعاليت هاي صنعتي آورده اند.

در هزاره چهارم پيش از ميلاد استان كرمانشاه يكي از مراكز مهم تجاري و بازرگاني بوده و بازرگانان آن با بازرگانان شوشي و بين النهريني به داد و ستد و مبادله كالا مبادرت مي ورزيدند. حضور بازارهايي در گودين كنگاور و چغاگاوانه اسلام آباد از آن دوره شاهدي بر اين مدعا است.

به استناد كتيبه هاي بابلي و آشوري، ساكنان زاگرس اقوام لولوبي و گوتي بودند. اين مردمان سخت كوش و شجاع به منظور حفاظت از اين خطه مرتب با بين النهريني ها در جنگ و ستيز بوده اند كه در اين امر به پيروزي هاي چشمگيري نيز نايل شده اند و از آن پس دره هاي زاگرس قرن ها مركز تمدن و حكومت هاي ايراني و بين النهريني بوده كه سرانجام عنصر ايراني تمدن خود را بر اين سامان غالب ساخت . حضور نقش برجسته‌هاي‌ اين اقوام در سرپل ذهاب كه يكي از قديمي ترين نقش برجسته هاي خاورميانه محسوب مي‌شود بيانگر اين موضوع است.

منطقه كرمانشاه به واسطه همجواري با دولت آشور ، پيوسته در معرض تهاجم دولت مقتدر آشور بود و شاهاني چون تيكلات پليسر ، شلمانصر سوم ، بارها به محدوده كرمانشاه لشكركشي كرده اند در كتيبه هاي به جا مانده از آشوريان از سرزمين هاي پارسوا، زكروتي، مادي ها و سرزمين نيشاني نام برده شده است، نيشاني سرزميني است كه به اطراف كرمانشاه و ماهيدشت كنوني اطلاق مي شد و به واسطه مراتع معروف خود براي پرورش و نگهداري اسب شهره بود. در سالنامه هاي آشوري از شهري به نام الي پي نام برده شده كه مورخان آن را بين كرمانشاه و همدان تشخيص داده اند و برخي ديگر از مورخان آن را در محل فعلي كرمانشاه معرفي كرده اند.

با شكل گيري حكومت ها، اين خطه نيز يكي از مراكز مادي محسوب مي شده است كه از اين دوره يادمان هايي با ارزش چون دژ گودين در كنگاور برجاي مانده است . در اين دوره كرمانشاه يكي از شاهراهاي حياتي ايران بوده و جاده اكباتان به بابل از اين استان عبور مي كرده است .

در دوره هخامنشي با عبور جاده شاهي كه يك رشته آن اكباتان را به بابل وصل مي كرد بر رونق و آباداني اين منطقه افزوده شد . پس از انقراض هخامنشيان ، در دوره سلوكي مناطقي از كرمانشاه چون بيستون و دينور محل حضور كلني هاي يوناني بوده ولي ديري نپائيد كه اشكانيان آنان را شكست داده و در اين منطقه حضور پيدا كردند. نقش برجسته‌هاي اشكاني در بيستون بيانگر اين موضوع است. در اين دوره بيستون يكي از مراكز مهم دوره اشكاني محسوب مي شده است.

استان كرمانشاه در دوره ساساني بيش از هر دوره ديگري از اعتبار و رونق خاصي برخوردار بوده است. اين منطقه همواره مورد توجه شهرياران ساساني بوده و به علت نزديكي با تيسفون پايتخت آنها، ايام تابستان را در قصور ييلاقي اينجا مي گذرانده اند. در اخبار مورخان اسلامي به كرات آمده كه خسرو اول در نواحي طاق بستان قصوري ساخته بود كه در آنها از فغفور چين وراي هند و قيصر روم و ديگر حكمرانان روزگار پذيرايي كرده است. با احداث شهرهايي چون حلوان در اين سو و سياست شهر سازي پادشاهان ساساني در غرب كشور كه به بنياد شهر كرمانشاه منجر گرديد. اين حوزه بيش از پيش اعتبار يافت و شاهان ساساني با ايجاد پل هايي بر روي رودخانه ها و بناهاي عام المنفعه رفاه و رونق اقتصادي را براي مردم اين ديار به ارمغان آورده بودند.

با شكست ساسانيان توسط مسلمين ، مردم اين منطقه برخلاف برخي مناطق ديگر جزء اولين مردماني بودند كه به دين مقدس اسلام ايمان آورده و به ترويج آن پرداختند .

مسجد عبدالله بن عمر در ريجاب كه يكي از قديمي ترين مساجد صدر اسلام است. يادگاري از آن زمان مي باشد . از دوران آرامگاهي از ياران وفادار پيامبر اسلام كه در جنگ ها وي را ياري مي كردند به يادگار مانده كه مي توان به آرامگاه ابودجانه در ريجاب اشاره كرد. در دوره خلفاي عباسي كرمانشاه يكي از چهار شهر مهم و معتبر ولايات جبال بود. هارون‌الرشيد خليفه معروف عباسي بدين سامان توجه خاصي داشت، به طوريكه سياحان و جهانگردان از آباداني و زيبايي شهر ياد مي كنند.

ابن حوقل و استخري از شهر كرمانشاه به عنوان شهرستاني زيبا كه اشجار و آب فراوان دارد ياد مي كنند. مقدسي اين شهر را به همراه شهرهاي همدان، ري و اصفهان جزء چهار شهر معروف ايالت جبال معرفي مي كند .

در سده سوم هجري كرمانشاه در قلمرو و حكومت صفاريان قرار داشت. در قرن چهارم سلسله كوچكي از اكراد بنام حسنويه د رولايات غرب استقلالي پيدا كردند، مؤسس اين سلسله حسنويه كه معروفترين اين خاندان نيز هست نزديك پنجاه سال حكمراني كرد و قلعه بزرگ سرماج را مقر خود نمود. در سال 441 ساطان طغرل سلجوقي صد هزار سپاهي به تسخير قلعه سرماج فرستاد كه پس از چهار سال موفق به تسخير قلعه گرديد. در سده ششم هجري سلطان سنجر سلجوقي، كرمانشاهان و توابع آن را در حوزه حكمراني برادر زاده خود سليمان شاه ملقب به « ‌ايوه » قرار داد. در سده هفتم كرمانشاهان همچون مناطق خراسان و ديگر بخش هاي ايران از هجوم مغول آسيب فراوان ديد به طوريكه سپاهيان هلاكو در اين منطقه قتل و غارتي فجيع به عمل آوردند ولي در اواخر دوره ايلخاني در زمان حكومت ابوسعيد اين خطه مورد توجه قرار مي گيرد به طوريكه در زمان حكومت وي شهر سلطانيه چمچمال نزديك بيستون احداث گرديد. در اين زمان همان طوريكه حمدالله مستوفي اشاره مي كند كرمانشاهان يكي از ايالت هاي 16 گانه كردستان بوده است.

در قرن نهم و اوايل قرن دهم هجري كرمانشاه مورد تجاوز عثمانيان واقع مي گردد. در اين زمان هرسين و ماهيدشت حكومت نشين بوده ولي از كرمانشاهان نامي پيدا نيست.

در زمان صفويه كرمانشاهان اهميت و اعتبار زيادي پيدا كرد در دوره سلطنت شاه طهماسب اول حكومتي بنام كلهر و در زمان شاه صفي حكومتي تحت عنوان سنقر و كلهر در اين حدود تشكيل شد و به خوانين زنگنه تفويض گرديد . در حقيقت از اين زمان تجديد بناي كرمانشاه و تشكيل ولايت فعلي شروع مي شود.

همزمان با حمله افغان و سقوط اصفهان، كرمانشاهان نيز با تجاوز عثماني ها مواجه گرديد و بار ديگر رو به خرابي نهاد . در زمان حكومت زنديه خوانين زنگنه و اهالي كرمانشاه نخست حكومت كريم خان را نپذيرفتند به همين جهت كرمانشاه مدتي با محاصره و خرابي مواجه گرديد. در دوره قاجاريه كرمانشاه اعتبار و اهميت زيادي پيدا كرد. فتحعليشاه در سال 1221 ه.ق يكي از پسران خود به نام محمد علي ميرزاي دولتشاه را با سمت سرحدداري عراقين به اين شغل منصوب كرد و ايالت خوزستان را نيز ضميمه قلمرو او كرد و در حقيقت در اين زمان كرمانشاه به يك پايگاه نظامي مجهز عليه دولت عثماني تبديل شد.


موقعيت و وسعت :

استان كرمانشاه با وسعتي برابر با 25/24434 كيلومتر در غرب ايران واقع شده است. اين استان حدود 45/1 درصد از مساحت كل كشور را دارا مي باشد و به عبارتي هيجدهمين استان كشور از لحاظ وسعت محسوب مي شود.

استان كرمانشاه بين 33 درجه و 42 دقيقه تا 35 درجه و 17 دقيقه عرض شمالي و 45 درجه و 24 دقيقه تا 48 درجه و 6 دقيقه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ قرار گرفته است. ارتفاع متوسط آن از سطح دريا 1200 متر مي باشد.

محدوده سياسي اين استان از شمال به استان كردستان، از جنوب به استان هاي لرستان و ايلام از شرق به استان همدان و از غرب با كشور عراق همجوار است. بطوريكه بيش از 330 كيلومتر مرز مشترك با كشور عراق دارد.

 

ـ ناهمواري ها :

استان كرمانشاه منطقه اي است نيمه كوهستاني كه بخشي از سلسله جبال عظيم زاگرس قسمت عمده اين استان را پوشانيده است. تنها در بخش هايي از دامنه هاي كم شيب اين كوهستان يا دره هاي عريض، زمين هاي كم ارتفاع و جلگه هاي آبرفتي مشاهده مي شود. به طور كلي ناهمواري هاي استان كرمانشاه از لحاظ ساختاري و شكل ظاهري زمين به سه گروه كوه، دشت و تپه ماهور تقسيم مي شود.

كوه هاي استان جز رشته كوه طولاني زاگرس اند و برخلاف كوه هاي كردستان كه داراي شكل معيني نيستند، كوه هاي استان كرمانشاه موازي يكديگر و تقريباً در جهت شمال غربي به جنوب شرقي قرار گرفته اند. برخي از اين كوه ها نسبت به خطوط مرزي به طور مايل قرار گرفته و در نتيجه دره هاي آنها تا خاك عراق امتداد داشته است.

ارتفاعات اين استان عبارتند از :

  • كوه هاي دالاهو :
ارتفاعات دالاهو داراي قلل بسار بلندي است كه بلندترين قله آن 2250 متر ارتفاع دارد. قسمت اعظم اين ارتفاعات داراي پوشش جنگلي و مراتع سر سبز در دامنه آن مي‌باشد و اكثر مدت سال به وسيله برف پوشيده شده است. اين رشته كوه از يكسو بر دشت بين‌النهرين مسلط است و از سوي ديگر به جنگل هاي كرند و اسلام آباد ديد ممتدي دارد.

 

  • كوه پراو :
رشته كوه پراو در حقيقت امتداد ارتفاعات الوند است كه با جهت شمال غربي به طرف كوه‌هاي طاق بستان پيش مي رود و پس از طاق بستان به طرف كردستان متمايل مي گردد. اين ارتفاعات سنگي و غير مشجر بوده و داراي معابر محدود است. كوه بيستون بلندترين كوه اين رشته كوه مي باشد. طول رشته كوه پراو از شمال غربي تا جنوب شرقي 62 كيلومتر و عرض آن از شمال به جنوب در پهن ترين نقاط به 26 كيلومتر مي رسد.

 

  •  سفيدكوه :

اين رشته كوه در10 كيلومتري جنوب شهر كرمانشاه قرار گرفته و به طرف لرستان امتداد دارد. بلندترين قله اين كوه 2805 متر ارتفاع دارد و اكثر اوقات پوشيده از برف است. خط الرأس كوه سفيد مرز طبيعي بين منطقه درود فرامان و سر فيروزآباد ماهيدشت است. اين كوه همانند كوه هاي دالاهو، پراو و شاهو جزء زاگرس مرتفع مي باشد. ريزابه هاي دامنه شمالي اين كوه به رودخانه قره‌سو و ريزابه هاي دامنه جنوبي آن به رودخانه مرگ مي ريزد.

 

  • شاهو :

اين ارتفاعات از جنوب شرقي روانسر آغاز شده و به صورت نواري به هم پيوسته به طرف پاوه ادامه داشته و از آنجا تا نوسود در جهت شمال غربي امتداد مي يابد و در حقيقت مرز طبيعي استان كرمانشاه با استان كردستان را شكل مي دهد. قسمت غربي اين كوه به رودخانه سيروان منتهي مي شود. بلندترين قله شاهو در شمال پاوه در حدود 3370 متر ارتفاع دارد و كوه تخت كه 2985 متر ارتفاع دارد دنباله كوه شاهو بوده و در همان خط سير ادامه داشته و به بخش رزاب منتهي مي گردد.

 

  • كوه آتشكده يا آتشگاه :

رشته كوهي است كه از كوه شاهو جدا گشته و از مغرب روستاي شمشير واقع در اورامانات گذشته و به دره رودخانه سيروان منتهي مي گردد. بلندترين قله اين رشته كوه در حدود 2462 متر ارتفاع دارد كه خط رأس آن حد طبيعي پاوه و جوانرود را شكل مي‌دهد. كوه گزن دنباله كوه آتشكده بوده كه در غرب رودخانه سيروان مرتفع مي گردد. ارتفاع بلندترين قله اين كوه 2389 متر مي باشد.

 

  • كوه نوا :

رشته ارتفاعات نوا در جنوب رشته كوه هاي دالاهو قرار گرفته كه تنگه پاطاق بين اين دو رشته كوه واقع گرديده است. بلندترين قله آن در جنوب روستاي سرميل در حدود 3288 متر ارتفاع دارد.

 

  •  ارتفاعات بمو :

اين ارتفاعات كه جزء زاگرس چين خورده مي باشد به صورت نواري از شمال به جنوب در شمال غرب منطقه از گله در طول خط مرز ايران و عراق امتداد دارد. بلندترين قله اين ارتفاعات 1842 متر ارتفاع دارد.

 

  • ارتفاعات قلاجه :

اين ارتفاعات كه با جهت شرقي ـ غربي شكل گرفته اند، حد فاصل استان هاي ايلام و كرمانشاه را شكل مي دهند. تمام اين ارتفاعات داراي درخت و درختچه هاي خودرو مي‌باشد. بلندترين قله آن 2355 متر ارتفاع دارد.

 

  • در حد فاصل شهرستان كنگاور، صحنه و سنقركليايي كوه هاي مرتفع و متعددي قرار دارد كه مهمترين آنها عبارتند از كوه كمر زرد با ارتفاع 2273 متر، هزار خاني پائين با ارتفاع 3420 متر، دالاخاني با ارتفاع 3126 متر، بدر با ارتفاع 3265 متر ، سيردوله با ارتفاع 2485 متر، پنجه علي با ارتفاع 2883 متر، سردره شمالي با ارتفاع 2753 متر، كوه گر با ارتفاع 2430 متر، امروله با ارتفاع 2987 متر نخود چال با ارتفاع 3322 متر، كوه هجر با ارتفاع 2253 متر.
  • در اطراف قصرشيرين نيز ارتفاعاتي وجود دارد كه از جمله آنها مي توان به ارتفاعات بازي دراز با ارتفاع 2320 متر، آق داغ با ارتفاع 2105 و كوه سه سر با ارتفاع 2593 متر اشاره كرد.

 

ـ دشت ها :

بيشتر مناطق استان كرمانشاه كوهستاني است و همين كوهستاني بودن موجب شده كه شكست ها و چاله هاي ساختماني اوليه غالباً دشت هاي اين ناحيه را به وجود آورد. در فواصل كوه ها كه گاهي پهناور و گاهي كم عرض و باريك مي باشند.

دشت هاي متعددي شكل گرفته كه ار مواد آبرفتي انباشته شده است. دشت هاي اصلي اين استان عبارتنداز :

 

1 ـ دشت بين ارتفاعات الوند و كوه بيد سرخ : اين دشت به عرض 55 كيلومتر مي باشد كه ارتفاعات شمالي آن نسبتاً صعب العبور ولي از طرف جنوب به كلي باز و هموار است و به همين سبب راه هايي به طرف شهرستان هاي نهاوند و تويسركان از اين منطقه كشيده شده است.

 

2 ـ دشت صحنه : اين دشت از پاي ارتفاعات بيد سرخ آغاز و در ارتفاعات نعل شكن خاتمه مي يابد. عرض اين دشت در حدود 90 كيلو متر است.

3 ـ دشت بيلوار : اين دشت از رسوبات رودخانه كامياران به وجود آمده است. اراضي اين دشت در حدود 11 هزار هكتار است.

 

4 ـ دشت دينور : اين دشت در جنوب سنقر قرار گرفته و مساحت اراضي آن حدود 9 هزار هكتار است.

 

5 ـ دشت هرسين : بين راه بيستون به نورآباد قرار گرفته، مساحت اراضي آن حدود 15500 هكتار است.

 

6 ـ دشت ماهيدشت : اين دشت را ارتفاعات نعل شكن در شرق و ارتفاعات حسن آباد چهار زبر در غرب احاطه كرده است . عرض آن 25 كيلومتر مي باشد و ازدو طرف كاملاً باز است. اين دشت از مناطق عمده زراعي استان كرمانشاه محسوب مي شود.

 

7 ـ دشت اسلام آباد : اين دشت از طرف غرب به وسيله ارتفاعات دالاهو محدود گرديده است. دامنه‌هاي اطراف اين دشت مشجر است. اين دشت در حدود 460 كيلومتر مربع وسعت دارد.

 

8 ـ دشت كرند : اين دشت در امتداد غربي دشت اسلام آباد غرب قرار دارد و مساحت اراضي آن در حدود 9 هزار هكتار است.

 

9 ـ دشت بين ارتفاعات پاطاق و خسروي : ارتفاعات اين دشت از سطح دريا كم و به علت همجواري با خاك عراق، داراي هوايي نسبتاً گرم است. عرض اين دشت بين 20 تا 70 كيلومتر است.

 

ـ آب و هوا :

با توجه به نظريات هواشناسان و بر اساس آمارهاي جوي ثبت شده ساليانه و تجربيات محلي ، استان كرمانشاه داراي آب و هواي گرمسيري است. ساير نقاط استان از نظر آب و هوا تحت تأثير عوامل اصلي و فرعي ديگري مي باشد كه اوضاع اقليمي اين ناحيه را به وجود مي آورد از جمله عوامل اصلي عبارتند از اول ورود و عبور جريان مديترانه اي كه عامل اصلي بارندگي در استان كرمانشاه مي باشد. دوم ارتفاعات اين استان كه در مقابل جريان هاي مرطوب غربي قرار گرفته و معمولاً‌ دامنه هاي اين كوهستان ها خصوصاً دامنه هاي روبه غرب داراي رطوبت بيشتر و دامنه هاي روبه شرق خشك تر و داراي نزولات جوي كمتر است. مقدار بارندگي در مناطق مختلف بر حسب ارتفاع، تفاوت هايي دارد. چنانكه دشت هاي محصور داخلي و برخي از جلگه ها داراي بارندگي كمتر و در مناطق مرتفع معمولاً داراي بارندگي بيشتر مي باشد. سرما معمولاً از آذر ماه آغاز و تا اسفند ماه ادامه مي يابد. در مناطق كوهستاني برف چندين ماه از سال در ارتفاعات مي ماند و درجه حرارت تا 15ـ درجه سانتيگراد پائين مي آيد. فصل زمستان در اين مناطق طولاني است كه با بهاري كوتاه به تابستان متصل مي شود.

 

ـ منابع آب :

وجود كوه هاي بلند و وزش بادهاي مرطوبي كه از طرف مديترانه و اقيانوس اطلس مي وزد و همچنين نزول برف و باران نسبتاً قابل ملاحظه باعث ذخيره آبهاي زيرزميني و همچنين جريان يافتن رودهاي متعددي در نواحي مختلف اين استان گرديده است. مشهورترين اين رودخانه ها عبارتند از :

 

1 ـ روخانه قره‌سو :

سرچشمه اصلي اين رودخانه سراب روانسر واقع در 50 كيلومتري شمال غرب كرمانشاه مي باشد. اين رودخانه با جهت شمال غربي به جنوب شرقي جريان پيدا مي كند و در 15 كيلومتري كرمانشاه رودخانه رازآور و شاخه هاي فرعي آن به قره‌سو مي پيوندد و با مسير پر پيچ و خم دار در سطح دشت جريان يافته و در نزديكي روستاي قزانچي رودخانه مرگ به آن متصل مي شود. اين رودخانه با يك شيب آرام از داخل شهر كرمانشاه عبور كرده و در نزديكي فرامان به رودخانه گاماسياب مي پيوندد. در بسياري از نقاط حاشيه اين روخانه گياهان مختلفي رشد كرده كه به زيبائي آن جلوه خاصي داده است.

 

2 ـ رودخانه گاماسياب :

اين رودخانه از سراب سنگ سوراخ و چشمه سارهاي اطراف نهاوند سرچشمه گرفته و پس از اتصال با رودخانه ملاير به رودخانه گاماسياب تغيير نام داده است. به اين رودخانه در مسير خود، رشته هاي فرعي مختلفي از جمله آب ملاير، آب نهاوند و آب تويسركان ملحق شده است. اين رودخانه در جنوب بيستون به آب دينور آب پيوسته و به نام گاماسياب ادامه مسير داده و در نزديكي فرامان به رودخانه قره‌سو متصل شده و پس از آن به نام سيمره وارد خاك لرستان مي شود وسپس در استان خوزستان به نام كرخه جريان يافته و وارد هورالعظيم مي شود.

 

 

3 ـ رودخانه دينورآب :

يك شاخه اين آب از روستاهاي دامنه غربي اسدآباد سرچشمه مي گيرد و شاخه دوم آن كه به آب زحماني معروف است از سر تخت كليايي سرچشمه گرفته كه در دهكده زحماني با شاخه سوم كه از سراب سنقرچاي مي آيد متصل شده و در ميان راهان با شاخه چهارم متصل مي شود. پس از عبور از پل ميان راهان در دهكده برناج آب برناج به آن اضافه شده و با پيوستن آب نوژي وران به آن، دينور آب اصلي را شكل مي دهد. اين آب پس از مشروب كردن دشت دينور و چمچمال در جنوب بيستون به گاماسياب مي ريزد.

 

4 ـ رودخانه مرِگ :

اين رودخانه از سراب فيروز آباد واقع در جنوب غربي ماهيدشت سرچشمه گرفته و در شمال شرقي روستاي مير عزيزي به قره‌سو متصل مي شود. پس از عبور از ماهيدشت و دريافت آب سراب كاشنبه، وارد دشت كوزران شده و در آنجا آب رودخانه زردآب به آن مي پيوندد. پس از آن در پاي كوه ويس به رودخانه قره‌سو مي ريزد.

 

5 ـ رودخانه رازآور :

اين رودخانه از كوه هاي اطراف كندوله و كامياران سرچشمه گرفته و پس از عبور از كوه هاي جنوب شرقي كامياران، در پاي كوه قرال به مسيرش ادامه داده و در جنوب قزانچي به رودخانه قره‌سو مي ريزد.

 

6 ـ رودخانه جاميشان :

اين رودخانه از ارتفاعات و چشمه سارهاي اطراف سنقر كليايي سرچشمه گرفته و به طرف جنوب غربي از تنگ ميان كوه جاميشان عبور مي كند. پس از عبور از اين تنگ وارد دشت دينور شده و در تنگ دينور به رودخانه دينور آب مي ريزد.

 

7 ـ رودخانه سيروان :

اين رودخانه از بخش رزاب و مريوان در كردستان سرچشمه گرفته و پس از عبور از شمال غربي اورامانات، دوآب و شمال هرتا، رودخانه هاي ژاد رود، قشلاق رود، ليله، لوشه، زمكان، دشت حر به آن پيوسته و سپس وارد كشور عراق مي شود .

 

8 ـ رودخانه الوند :

اين رودخانه از آب چشمه هاي سياوانه و سراب اسكندر در كوه دالاهو در شمال غربي كرند سرچشمه گرفته و بعد از اينكه در حدود سه كيلومتر جريان يافته فرو مي رود و پس از مسافت كوتاهي از محل ديگري به نام سراب هشتانه خارج گرديده و تشكيل آبشاري در ريجاب داده است اين رود پس از مشروب نموده دشت ذهاب به طرف قصرشيرين جريان داشته و نهايتاً وارد خانقين عراق شده و در محل دوآب خانقين وارد دياله مي شود. اين رودخانه از لحاظ اينكه از سرپل‌ذهاب ( حلوان ) مي گذرد به نام رودخانه حلوان نيز معروف است.

-

زبان و گويش مردم استان كرمانشاه در يك نگاه

استان تاريخي كرمانشاهان سرزمين انواع گويشها و لهجه‌ها است. استاني كه گويشها و لهجه‌هاي مناطق مختلف آن مانند طبيعت هزار رنگش است. به اعتقاد صاحب نظران شايد كمتر استاني به اندازه استان كرمانشاه از لحاظ تنوع قومها، قبيله‌ها، فرقه‌ها و مذاهب مختلف برخودار باشد و هر يك از اين گروه‌ها نيز به لهجه‌ها و گويشهاي شيرين خود تكلم مي‌كنند : در استان كرمانشاه با توجه به قدمت و غناي تاريخي اين استان دهها گونه و گويش محلي وجود دارد. جاف جوانرود، سوراني، پاوه‌اي، ژاو رودي، لهوني، بالاجوبي، كلهري، لكي، فارسي كرمانشاهي، اورامي، گوران، لري و لكي را از رايج‌ترين گونه‌هاي گويشي در استان كرمانشاه است. همچنین زبانهای تركي سنقري وعربی هم دربعضی مناطق تکلم می شود. گويشهاي مختلفي كه در استان كرمانشاه رواج دارد ريشه در زبان كردي به عنوان زبان نژاد يا قوم كرد دارد.

زبان كردي داراي چهار شاخه اصلي است و ۶۰گونه گويشي را در بر مي‌گيرد. چهار شاخه اصلي زبان كردي شامل كرمانج جنوب، كرمانج شمال، كردي كرمانشاهي و اورامي و گوران است كه هر يك گويشهاي خاصي را شامل مي‌شود. كرمانج جنوب در ايل جاف در كرمانشاه رايج است. كردي كرمانشاهي است كه خاص قبايل ، ايلات و عشاير استان كرمانشاه و ايلام است. اين شاخه از زبان كردي داراي گويش معيار است و آن كردي كلهري است.

گويش اكثريت مردم كرمانشاه كردي كلهري است و در كنار آن فارسي كرمانشاهي نيز كه اختلاطي از كردي كلهر با زبان فارسي است از ۲۰۰سال پيش در اين استان رايج شده است. شاخه چهارم زبان كردي اورامي و گوران است كه در منطقه اورامانات كرمانشاه رايج است. تمام اشعار سروده شده به زبان كردي تاكنون به اين گويش سروده شده است. در چند سال اخير نيز گويش وران دانش آموخته گويش كلهر شروع به سرودن شعر در اين گويش كرده‌اند. در ميان اين گويشها كردي كلهري بيشترين گويش ور را در استان دارد و لري محدودترين گويش در استان كرمانشاه است. آنچه امروز ملموس است گويشهاي محلي به واسطه مسايلي در حال از بين رفتن است؛ دور شدن مردم گويش ور از خاستگاه اوليه خود يعني زيست بوم و قرار گرفتن در بخشها و شهرهاي جديد، تداخل فرهنگها و گويشها و زبانهاي گوناگون، گوناگوني اقليمها و جغرافياي شهرها و روستاها، مهاجرت، سواد آموزي و دور شدن از گويش مادري از جمله دلايل است.

با تشکیل حکومت قاجار در ایران و شکل گیری سازمانهای اداری و حکومتی در آن زمان و وجود امارتهای حکومتی نوادگان آنها در نقاط مختلف کشور و رسمی بودن زبان فارسی و سخن گفتن باسوادان (کارمندان و طیف حاکم) به زبان فارسی و عدم آشنایی آنان با زبانهای محلی، کافی بود تا مردم برای ارتباط برقرار کردن با آنان به زبان فارسی نیازپیداکنند با توجه‌به‌وجود قشر بازاری و بیسواد در میان مردم و عدم آشنایی آنان با زبان فارسی در بیشتر اوقات آنان با مشکل پائین بودن دایره‌واژگان فارسی روبه‌رو می شدند و برای جبران آن واژگانی از زبان کردی را در سخن خود می آوردند بدین گونه‌شخص دیگری این واژه‌ را از یکی میشنید و به‌گمان آنکه‌واژه‌ای فارسی است آنرا در مکالمات خود به‌کار می برد و بدین گونه‌در بین مردم کرمانشاه زبان فارسی  رایج شد گونه ای فارسی که واژگان کردی موجود در آن کم نیست.

-
صنايع دستي استان در يك نگاه
کمينه   

استان کرمانشاه از قدیمی ترین سکونت گاههای اقوام ایرانی و یکی از نقاط باستانی ایران است. بنیان کرمانشاه را به تهمورث دیوبند ـ پادشاه افسانه ای پیشدادیان ـ نسبت می دهند کسی که ریسندگی، بافندگی و صنعت را به مردمان آموخت برخی از مورخین نیز بنای آن را به بهرام پادشاه ساسانی منسوب می دانند.

در هر حال شواهد باستان شناسی ـ از قدیمی ترین نشانه های تمدن در گنج دره هرسین تا آثار دوران مادی، هخامنشی، ساسانی و دوران اسلامی و پس از آن گواه آن است که مناطق مختلف کرمانشاه در اعصار مختلف همواره مورد توجه حکومت های وقت بوده است و این استان خاستگاه و قرارگاه بسیاری از تمدن های ایرانی است.

همچنین کرمانشاه از دیرباز به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص و نیاز اهالی به لوازم و مواد اولیه زیستی، مرکز صنایع دستی بوده است و در بین مردم بومی ، افراد مستعد و ماهر در هر رشته پرورش یافته اند. انواع قالی و قالیچه، قلم زنی، نقره کاری، مسگری، زرگری، چرم سازی، نمد مالی، سفالگری، نساجی سنتی و فلز کاری در محدوده استان از رونق دیرینه برخوردار بوده و تولیدات آنها بیشتر به سایر نقاط ایران و خارج از آن صادر می شود.

صنايع دستي مطرح استان کرمانشاه

شاخص ترين توليدات صنايع دستي استان كرمانشاه عبارت است از گليم , قالي , و گيوه و سازهاي سنتي است كه در كنار آنها به ترتيب صنايع دستي ديگري نيز وجود دارد. جاجيم بافي, چاقو سازي و ابزار آلات فلزي قلمزني منبت, معرق, پارچه دستباف, نازك كاري چوب و ريزه كاري چوب, نمد مالي مصنوعات چرمي, و ساخت زيور آلات محلي, چيغ بافي, فلز كاري, دوختهاي سنتي ( رودوزي ), گليم گل بر جسته, سفالگري طراحي سنتي. سبد بافي. نساجي ( موج بافي و اهرامي بافي ) تراش شيشه, رنگرزي سنتي, طراحي فرش, تذهيب, نگار گري, خراطي, مجسمه سازي و ... از جمله توليدات حال حاضر استان كرمانشاه است كه امكانات آموزش آنها نيز در سطح استان فراهم مي باشد.

مراكز توليد صنايع دستي به ترتيب شهرستانها

 1 ) كرمانشاه : گليم, انواع گيوه ( گيوه رنگي. گيوه هاي رويه سوزني با زيره هاي چرمي, لاستيكي، زیره پارچه ای ) موج بافي, جاجيم بافي, ساخت سازهاي سنتي, قلمزني, معـــــــــرق, منبت, سرمه دوزی ، نمد مالي, موزائیک کاری، مصنوعات چرمي, ساخت زيور آلات سنتی، رودوزي سنتی, بافت گليم گل بر جسته, سفالگري, طراحي سنتي, تراش شيشه, رنگرزي سنتي, طراحي فرش, خراطي, مشبك, نازك كاري، چاقو سازی، قلاب دوزی، پاپیه ماشه، کاشی هفت رنگ، گچ بری سنتی، گره چینی، منجوق دوزی، پولک دوزی، قلاب دوزی، چهل تکه دوزی، خراطی، حکاکی روی سنگ، تراش سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی ، سفال نقش برجسته ، نقاشی قهوه خانه ای، حجم سازی چوبی، لباس محلی معرق سنگ و ...
2 ) اسلام آباد غرب : کاشی هفت رنگ، موزائیک کاری ، حجم سازی، تراش سنگ، موج بافي , چيغ بافي, ساخت زيور آلات محلي, جاجيم بافي, رنگرزي سنتي، نمد مالي قالي, گليم, انواع گيوه ( گيوه رنگي. گيوه هاي رويه سوزني با زيره هاي چرمي, لاستيكي، ) گچ بری سنتی، ساخت سازهاي سنتي, قلمزني معـــــــــرق, منبت, نمد مالي, حکاکی روی سنگ، مصنوعات چرمي, ساخت زيور آلات سنتی، رودوزي, بافت گليم گل بر جسته، منجوق دوزی، سفالگري, طراحي سنتي رنگرزي سنتي طراحي سنتی, خراطي, مشبك نازك كاري چوب، مجسمه سازي،  لباس محلی و ...
3 ) دالاهو : چاقو سازي. فلز كاري. ساخت سازهاي سنتي ( تنبور. سه تار) موج بافي, گليم, انواع گيوه ( گيوه رنگي. گيوه هاي رويه سوزني با زيره هاي چرمي, آجيده ولاستيكي ), قلمزني روي مس معـــــــــرق, منبت, نمد مالي, مصنوعات چرمي, ساخت زيور آلات سنتی، رودوزي, بافت گليم گل بر جسته سفالگري, طراحي سنتي, رنگرزي سنتي, طراحي سنتی, خراطي, مشبك, نازك كاري چوب، لباس محلی ، مجسمه سازي و ...
4 )‌ سرپل ذهاب : موج بافي, چيغ بافي, بافت سياه چادر, گليم, انواع گيوه ( گيوه رنگي . گيوه هاي رويه سوزني با زيره هاي چرمي, آجيده ولاستيكي ) جاجيم بافي, ساخت سازهاي سنتي, قلمزني روي مس, معـــــــــرق, منبت, نمد مالي, مصنوعات چرمي, ساخت زيور آلات رودوزي, بافت گليم گل بر جسته, سفالگري, طراحي سنتي, رنگرزي سنتي, طراحي سنتی, خراطي, مشبك, نازك كاري چوب، لباس محلی، مجسمه سازي و ...
5 )‌ قصرشيرين : موج بافي, حصير بافي (‌جارو بافي ), گليم, انواع گيوه ( گيوه رنگي . گيوه هاي رويه سوزني با زيره هاي چرمي, لاستيكي ), ابزار آلات فلزی، جاجيم بافي, ساخت سازهاي سنتي قلمزني روي مس, معـــــــــرق, منبت, نمد مالي, مصنوعات چرمي, ساخت زيور آلات رودوزي, بافت گليم گل بر جسته, سفالگري, طراحي سنتي، رنگرزي سنتي, طراحي سنتی, خراطي  مشبك, نازك كاري چوب، لباس محلی، لباس محلی، مجسمه سازي و ...
6 )‌ گيلانغرب : گليم بافي, چيغ بافي, نمد مالي قالي ,انواع گيوه ( گيوه رنگي. گيوه هاي رويه سوزني با زيره هاي چرمي , لاستيكي ) موج بافي, جاجيم بافي, ساخت سازهاي سنتي, قلمزني روي مس معـــــــــرق, منبت, لباس محلی, نمد مالي, ابزار آلات فلزی، مصنوعات چرمي, ساخت زيور آلات، رودوزي, بافت گليم گل بر جسته, سفالگري, طراحي سنتي, خراطي, مشبك, نازك كاري ، مجسمه سازي و ...
7 ) پاوه :پارچه بافي ( چوخه رانك ، مرس بافی ) نساجي و سبد بافي قالي  گليم, انواع گيوه ( گيوه رنگي. گيوه هاي رويه سوزني با زيره هاي چرمي, آجيده ولاستيكي، زیره پارچه ای ) موج بافي   جاجيم بافي , ساخت سازهاي سنتي , قلمزني روي مس, معـــــــــرق, منبت, ا بافتنیهای سنتی، ا فزار آلات فلزی, نمد مالي مصنوعات چرمي, ساخت زيور آلات، رودوزي, بافت گليم گل بر جسته , سفالگري, طراحي سنتي، چاقو سازی, رنگرزي سنتي, طراحي سنتی, خراطي, مشبك, شال بافی ، لباس محلی ، مجسمه سازي و ...
8 ) جوانرود : گليم بافي, اهرامي بافي و موج بافي, گيوه بافي, و جاجيم بافي قالي, گليم, انواع گيوه ( گيوه رنگي. گيوه هاي رويه سوزني با زيره هاي چرمي, لاستيكي، زیره پارچه ای ) موج بافي, جاجيم بافي, ساخت سازهاي سنتي, قلمزني روي مس, معـــــــــرق, منبت, نمد مالي، ابزار آلات فلزی مصنوعات چرمي, ساخت زيور آلات، رودوزي, بافت گليم گل بر جسته, سفالگري, طراحي سنتي, چاقو سازی، رنگرزي سنتي, طراحي سنتی, خراطي, مشبك, نازك كاري چوب، لباس محلی ، مجسمه سازي و ...
 9 )‌ هرسين : گليم بافي, جاجيم بافي, ساخت زيور آلات محلي انواع گيوه ( گيوه رنگي . گيوه هاي رويه سوزني با زيره هاي چرمي، لاستيكي، زیره پارچه ای ) موج بافي, جاجيم بافي, ساخت سازهاي سنتي, قلمزني روي مس, معـــــــــرق, منبت, ريزه كاري چوب, چاقو سازی، نمد مالي, مصنوعات چرمي، ساخت زيور آلات رودوزي , بافت گليم گل بر جسته, سفالگري, ابزار آلات فلزی، طراحي سنتي, رنگرزي سنتي, خراطي, مشبك, نازك كاري چوب، لباس محلی، مجسمه سازي و ...
10 ) صحنه : گليم بافي, جاجيم بافي, ساخت سازهاي سنتي و, گليم, انواع گيوه ( گيوه رنگي . گيوه هاي رويه سوزني با زيره هاي چرمي, آجيده ولاستيكي ) ابزار آلات فلزی، موج بافي, جاجيم بافي, ساخت سازهاي سنتي قلمزني روي مس, معـــــــــرق, منبت, ريزه كاري چوب, نمد مالي, مصنوعات چرمي، چاقو سازی، ساخت زيور آلات رودوزي, بافت گليم گل بر جسته, سفالگري, رنگرزي سنتي طراحي سنتی خراطي, مشبك, نازك كاري چوب، لباس محلی، حصیر بافی، مجسمه سازي و ...
11 ) سنقر : جاجيم بافي, رنگرزي سنتي, گليم, انواع گيوه ( گيوه رنگي . گيوه هاي رويه سوزني با زيره هاي چرمي, آجيده ولاستيكي ) موج بافي, جاجيم بافي, ساخت سازهاي سنتي, قلمزني روي مس معـــــــــرق, منبت, سرمه دوزی، چاقو سازی، نمد مالي, مصنوعات چرمي, ساخت زيور آلات، رودوزي, بافت گليم گل بر جسته, افزار فلزی، سفالگري, طراحي سنتي طراحی فرش، تراش شيشه, رنگرزي سنتي طراحي سنتی, خراطي, مشبك, نازك كاري چوب، لباس محلی، بافتنیهای سنتی، مجسمه سازي و ...
12 ) كنگاور :گليم, انواع گيوه ( گيوه رنگي . گيوه هاي رويه سوزني با زيره هاي چرمي, آجيده ولاستيكي ) موج بافي, جاجيم بافي, ابزار آلات فلزی، ساخت سازهاي سنتي, قلمزني روي مس, معـــــــــرق, منبت, نمد مالي, مصنوعات چرمي, چاقو سازی ،ساخت زيور آلات رودوزي, بافت گليم گل بر جسته, سفالگري, طراحي سنتي, بافتنیهای سنتی، تراش شيشه, رنگرزي سنتي, طراحي سنتی خراطي, مشبك, نازك كاري چوب، لباس محلی، مجسمه سازي و ...
13 ) ثلاث باباجانی : گليم, انواع گيوه ( گيوه رنگي. گيوه هاي رويه سوزني با زيره هاي چرمي آجيده ولاستيكي، زیره پارچه ای ) موج بافي, جاجيم بافي, ساخت سازهاي سنتي, قلمزني روي مس معـــــــــرق, منبت، چاقو سازی، نمد مالي, مصنوعات چرمي, ساخت زيور آلات سنتی، رودوزي  
بافت گليم گل بر جسته, سفالگري, طراحي سنتي, ابزار آلات فلزی، رنگرزي سنتي, طراحي سنتی, خراطي, مشبك نازك كاري چوب، لباس محلی، مجسمه سازي و ...
14) روانسر :  گليم, انواع گيوه ( گيوه رنگي . گيوه هاي رويه سوزني با زيره هاي چرمي آجيده ولاستيكي زیره پارچه ای ) موج بافي, جاجيم بافي, ابزار آلات فلزی، ساخت سازهاي سنتي, قلمزني روي مس, معـــــــــرق, منبت, ريزه كاري چوب، چاقو سازی, نمد مالي, مصنوعات چرمي, ساخت زيور آلات سنتی، رودوزي, بافت گليم گل بر جسته, سفالگري, طراحي سنتي, رنگرزي سنتي, طراحي سنتی, خراطي, مشبك, نازك كاري، لباس محلی، مجسمه سازی و ...
 
محوطه ها و بناها
کمينه   

 بیستون

 

محوطه تاریخی بیستون در شهر  بیستون در سی کیلومتر شهر کرمانشاه در پای کوهی معروف به همین نام و در مسیر شهرکرمانشاهبه همدان واقع شده‌است. نام بیستون از بغ به معنای خدا + ستان (ادات مکان) آمده که به معنای سرزمین یا جایگاه خدا است. آثار تاریخی و پیش از تاریخ فراوانی در این محوطه قرار دارد که تعدادی از آنها عبارتند از:

 

سنگ‌نبشته بیستون(کتیبهٔ داریوش),فرهادتراش ,کتیبهٔ بلاش , غار مر آفتاب ,غار مر تاریک ,غار شکارچی ,مجسمه هرکول ,کاروانسرای صفوی ,پل خسروی ,کتیبهٔ شیخ علیخان ,شیر سنگی بیستون ,نقش میتریدات اشکانی ,نقش گودرز دوم اشکانی ,نقش ولخش پارتی ,بنای پارتی  جادهٔ ساسانی , شهر چمچمال , کاروانسرای ایلخانی , پل صفوی.

این مجموعه در سال 1387ه. ش (2006 میلادی) در فهرست میراث جهانی یونسکوثبت شده‌ است ادامه مطلب (سنگ نبشته داريوش)...

 
 
 

طاق بستان

 

محوطه تاريخي طاق بستان در دامنه كوهي به همين نام و در كنار چشمه اي در شمال شرقي حاشيه كنوني شهر كرمانشاه واقع شده است دراين محوطه ، آثاري از دوره ساساني وجود دارد كه شامل سنگ نگاره اردشير دوم و دو ايوان سنگي بنام هاي ايوان كوچك و بزرگ است . ايوان كوچك د رسمت چپ سنگ نگاره ادشير دوم و ايوان بزرگ در سمت راست ايوان كوچك قرار دارد .ياحان ، مورخين و جغرافي نويسان دوره اسلامي ضمن توصيف سنگ نگاره هاي طاق بستان ، از اين محوطه با نام هاي متفاوتي ياد كرده اند ، بطوريكه ابن فقيه و ابن رسته اين مكان را « شبديز » و ياقوت آن را « قصرشيرين » ناميده است ، همچنين حمدالله مستوفي آنجا را « طاق وسطام » عده اي ديگر آن را « طاق بهستون » ، « طاق بيستون » و « تخت بستان » ناميده اند . اهالي محل نيز محوطه را با نام « طاق وسان » و « طاق بسان » مي شناسند زيرا « سان » در لفظ محلي به معني سنگ است و به اين ترتيب « طاق وسان » يعني طاقي كه در سنگ كنده شده است . امروزه نيز در اكثر محافل ايران شناسي از اين مكان با نام « طاق بستان » ياد مي شود . ادامه مطلب...

 

معبد آناهيتا

 

بنای معروف به معبد آناهیتا در مرکز شهر کنگاور در استان کرمانشاه بر سر راه همدان به کرمانشاه قرار دارد. این بنا بر روی تپه ای طبیعی با حداکثر ارتفاع سی و دو متر نسبت به سطح زمین های اطراف ساخته شده است. برخی از مورخین این بنا را معبدی برای الهه آناهیتا دانسته اند. آناهیتا به معنای پاک و دور از آلودگی در اعتقاد ایرانیان باستان الهه آب، فرشته نگهبان چشمه‌ها و باران و همچنین نماد باروی، عشق و دوستی بوده است. ادامه مطلب...

 

بازار سنتي

 

بازار كرمانشاه به عنوان يكي از اصلي ترين بخش هاي شهر محسوب مي شود كه تركيب دلپذيري از فعاليت هاي توليدي، بازرگاني، اجتماعي، فرهنگي، مذهبي و ... را در خود جاي داده و با همه گوناگون كاركرديش، كل يكپارچه يگانه ايست كه به درستي شالوده اصلي شهر كرمانشاه مي باشد. بازار بزرگ شهر بخشي از ميراث كهن است كه گذشته از معماري دلپذير و درخور توجه اش بازگو كننده تاريخ و خاطرات و انديشه هاي شهر مي باشد.

    ادامه مطلب...          

    بازار توپخانه

    


معرفي شهرستان ها

 
  كرمانشاه
  اسلام آباد غرب
  قصرشيرين
  كنگاور
  صحنه
  هرسين
  جوانرود
  ثلاث باباجاني
  سرپل ذهاب
  روانسر
  دالاهو
  سنقر و کلیایی
 

پاوه

گیلانغرب


-